W czasie polaryzacji społecznych Europa na nowo buduje siłę na współpracy z sąsiadami. Ambitny plan, czy utopia? To pytanie wpisuje się w temat przewodni tegorocznego Kina na Granicy – zarówno w jego program filmowy, jak i literacki.
Rozdźwięk między siłą, a bezsilnością, próba trzymania się wypracowanych przez pokolenia wartości w obliczu bardzo konkretnych zagrożeń, szukanie wsparcia wśród sąsiadów wydają się dziś w Europie, szczególnie Środkowej, tak samo aktualne, jak w czasach przedwojennych i momentach solidarności doby transformacji, kiedy w 1991 roku powstała Grupa Wyszehradzka.
– Bezsilność to czasami siła stanowienia, siła współodczuwania. Z braku pewności biorą się rozterki, te są zaś budulcem do działania. Tak może być, chociaż wcale nie musi. Kino, również polskie kino, bywało często manifestem podobnych dylematów. Chcemy je pokazać w perspektywie zadziornej, jątrzącej, bulwersującej nawet. Dzisiaj bardzo mi takiego kina brakuje – podkreśla Łukasz Maciejewski, polski dyrektor programowy Kina na Granicy.
Cieszyński przegląd zaprezentuje po polskiej i czeskiej stronie miasta kilkanaście powstałych na przestrzeni lat filmów z Polski, Czech, Słowacji i Węgier odwołujących się współdziałania, odczuwania siły lub jej braku. Wśród nich między „Sprawa Barnaby Kosa” (1964) Petera Solana, „Desperaci” (1965) Miklósa Jancsó, „Inna miłość” (1985) Dušana Trančíka, „Pułkownik Redl” (1985) Istvána Szaby, „Robak” (1988) Mariusza Grzegorzka i „Wydalony” (2010) Adama Sikory.
Literatura na Granicy
Tradycyjnie już, hasło przewodnie Kina na Granicy będzie też obecne w programie towarzyszącego Przeglądowi bogatego cyklu Literatura na Granicy.
– Siła to temat, który w dzisiejszych czasach uderza swoją aktualnością. Potrzebujemy mądrej siły, by mierzyć się z wyzwaniami współczesności: zarówno globalnymi, jak i właściwymi naszej części świata. W czasach pełnych niepokoju, w obliczu wojny, jako kraje Grupy Wyszehradzkiej musimy mówić jednym, silnym głosem. Zamiast tego obserwujemy wyraźną polaryzację społeczeństw, kryzys demokracji, triumf populizmu, zalew teorii konspiracyjnych i fake newsów, zagrażające naszej autonomii i integralności – mówi Anna Maślanka z rady programowej Literatury na Granicy. – Czym tak naprawdę jest siła i dlaczego tak często utożsamiana jest z przemocą? Na ile bezsilni jesteśmy wobec agresji, manipulacji, nienawiści, i czy w naszej bezsilności również kryć się może siła – jak pisał Václav Havel? Wszystko to będzie tematem naszego projektu.
Zbudowany jest on na – niekiedy pozornych – opozycjach. Skupia się na sferach pomiędzy, obszarach granicznych. – Rozmawiać będziemy o dniu wczorajszym i jutrzejszym, o Europie Środkowej między Wschodem i Zachodem, o filmie i literaturze. Zastanowimy się nad źródłami nienawiści i wraz z reporterami wojennymi przyjrzymy się naturze współczesnych konfliktów. Do udziału zaprosimy również autorów nowych książek, poruszających te aktualne dziś zagadnienia – dodaje Anna Maślanka.
Swoją obecność na Literaturze na Granicy potwierdzili już Klára Vlasáková, Michal Hvorecký, Marek Šindelka, Filip Bajon, Krzysztof Siwczyk, Maciej Melecki i Darek Foks. Nazwiska kolejnych twórców będą niedługo ogłaszane.
Fot. Krzysztof Siwczyk w filmie „Wydalony” (reż. Adam Sikora, 2010)
