9. edycję programu Literatura na Granicy w Cieszynie i Czeskim Cieszynie uświetni swoją obecnością ponad 40 gości. Przede wszystkim z Polski, Czech, Słowacji i Węgier, jednak organizatorzy przewidzieli również egzotyczny akcent. Oprócz rozmów o literaturze, zaplanowano dyskusje o charakterze społeczno-politycznym.
– Już po raz dziewiąty Kinu na Granicy towarzyszy część literacka. Tradycyjnie prócz rozmów o najważniejszych przekładach książek z regionu Europy Środkowej, jakie ukazały się w ostatnim czasie, treścią imprezy są spotkania z ludźmi pióra krajów wyszehradzkich oraz debaty o tym, co nas najbardziej nurtuje – mówi Andrzej S. Jagodziński, dyrektor Literatury na Granicy. – Główne hasło tegorocznej edycji, „Między siłą a bezsilnością” – kojarzące się z Václavem Havlem, w 90. rocznicę jego urodzin i 15. rocznicę śmierci – nie brzmi wcale optymistycznie, bo też i otaczający nas świat nie daje ku temu powodów. Temat wojny, przemocy i nienawiści w ostatnich latach nie opuszcza nas nawet na chwilę, a politycy nie potrafią (nie chcą) znaleźć skutecznych rozwiązań. Byliśmy więc niemal pewni, że znów czekają nas smutne rozmowy. Jednak wspaniałe zwycięstwo demokracji na Węgrzech i radykalna zmiana nastrojów społecznych w tym kraju wbiła również w nasze serca iskierkę nadziei. Po raz kolejny potwierdziło się, co kiedyś powiedział nasz gość Adam Michnik: że Europa Środkowa to taki szczególny region, w którym możliwe są nawet przyjemne niespodzianki. Oby był to początek lepszej passy!
Władza
Pojęcia siły, władzy i bezsilności rozumieć można na wiele sposobów, co daje szerokie pole do interesujących dyskusji. Jak komentuje jeden z gości programu, czeski pisarz Marek Šindelka: – Siła czy też władza są miarą tego, na ile ktoś panuje nad drugim człowiekiem. W skrajnym przypadku – dysponuje całym jego życiem. To bardziej czasownik, niż rzeczownik. Przejawia się poprzez działanie, aktywność. W tym, jak ktoś wdziera się w czyjąś sferę prywatną, pod skórę, jak kształtuje człowieka i go miażdży.
Można jednak dostrzec również jasne oblicze siły. – Siła to zdolność do działania, wprowadzania zmian, wpływania na stan rzeczy. Ale to także wielka odpowiedzialność, ciągłe podejmowanie decyzji, a przede wszystkim – służba. To twórcza sieć, spowijająca całą ludzką społeczność. Dzięki sile i władzy cywilizacja się rozwija, ale siła może również tę cywilizację zniszczyć. Kwestię siły uważam z jeden z kluczowych tematów XXI wieku – mówi słowacki prozaik Michal Hvorecký, kolejny z zaproszonych gości.
Grupa Wyszehradzka
Filarami programu Literatura na Granicy są debaty z udziałem przedstawicieli wszystkich krajów Grupy Wyszehradzkiej. W tym roku organizatorzy zaplanowali m.in. dyskusję reporterów wojennych – Lenki Klicperovej, Wojciecha Jagielskiego, Tomáša Forró i Sándora Jászberényiego – oraz debatę poświęconą nienawiści, w której obok cytowanych Hvoreckiego i Šindelki wystąpi również polska reporterka Joanna Gierak-Onoszko i węgierska prozaiczka Andrea Tompa. W programie znalazła się także dyskusja zatytułowana „Europa Środkowa. Znów pomiędzy Wschodem a Zachodem” z udziałem m.in. Věry Jourovej, Martina M. Šimečki oraz Adama Michnika i debata literacka „Między dniem wczorajszym a jutrem”. Program zamyka dyskusja „Między filmem a literaturą” o sztuce pisania scenariuszy filmowych, w której oprócz młodych pisarzy i filmowców z Czech i Węgier weźmie udział również bohater jednej z tegorocznych retrospektyw filmowych Kina na Granicy, Filip Bajon.
Wydarzenia specjalne
W programie znalazły się dwa wydarzenia specjalne. Jedno z nich to dyskusja z udziałem Aleksandra Kwaśniewskiego oraz Adama Michnika, którą poprowadzi Bartosz Wieliński. Rozmowa zatytułowana została „Na granicy dwóch światów – między totalitaryzmem a demokracją”. W trakcie drugiego z wydarzeń – wieczoru poezji – zaprezentowane zostaną utwory legendarnego czeskiego barda Vladimíra Merty (w polskich przekładach Renaty Putzlacher, z jego własnym akompaniamentem) oraz Ryszarda Krynickiego, któremu towarzyszyć będzie zespół Rdzeń 2.
Proza i poezja
Program tworzą również kameralne spotkania poświęcone dziełom poszczególnych autorów. Pisarze z Czech, Słowacji i Węgier wystąpią w nich u boku swoich polskich tłumaczy. W tej sekcji programu zaplanowano m.in. spotkanie z Karin Lednicką wokół pierwszego tomu jej bestsellerowej trylogii Krzywy kościół, w tłumaczeniu Joanny Goszczyńskiej oraz rozmowę z węgierskim prozaikiem Benedekiem Totthem, autorem powieści Trupi bieg w przekładzie Elżbiety Sobolewskiej. Ważnym punktem programu jest spotkanie ze znakomitą polską poetką Ewą Lipską.
Poranne pasmo Literatury na Granicy w księgarnio-kawiarni Kornel i Przyjaciele będzie z kolei w tym roku w całości poświęcone poezji. Wśród gości Krzysztof Czyżewski, Anna Czekanowicz, Wojciech Bonowicz oraz Krzysztof Siwczyk i Maciej Melecki.
Wyszehradzki monopol przełamuje autor z odległego Tajwanu, Kevin Chen. Spotkanie z nim poprowadzi znany czeski dziennikarz Petr Vizina – W ciągu dotychczasowych ośmiu lat programu literackiego nie raz gościliśmy twórców spoza regionu wyszehradzkiego – niezależnych pisarzy białoruskich i ukraińskich. Ale w tym roku otwieramy się jeszcze szerzej na świat i spotkamy pisarza z dalekiego Tajwanu. To zapowiedź nowego projektu: od 7 do 22 czerwca Cieszyn po raz pierwszy stanie się jednym z etapów organizowanego od 26 lat, największego festiwalu literackiego w Europie Środkowej – Miesiąca Spotkań Autorskich. W tym czasie zaprezentuje się u nas 16 najwybitniejszych pisarek i pisarzy tajwańskich oraz tyle samo czeskich, słowackich i polskich. Już dziś serdecznie zapraszamy na te niezwykłe spotkania!
Miesiąc Spotkań Autorskich powstaje we współpracy z twórcami Literatury na Granicy.
9. edycja programu Literatura na Granicy zaplanowana jest na 29 kwietnia – 3 maja. Spotkania będą się odbywać w kawiarniach Kornel i Przyjaciele oraz Avion, w Transgranicznym Centrum Informacji Turystycznej TCIT, w budynku Ratusza oraz w sali Pod Brunatnym Jeleniem.
Szczegółowy kalendarz dostępny jest w zakładce Literatura na Granicy.
Autorami programu Literatury na Granicy są Andrzej S. Jagodziński oraz Anna Maślanka i Teresa Drozda.
